Southgate: Người chơi hệ ‘tâm linh’

Các quyết định nhân sự lẫn chiến thuật của HLV Gareth Southgate trong trận ra quân tại EURO trông qua đều khá phi logic, nhưng cuối cùng lại đem đến quả ngọt là chiến thắng cho ĐT Anh.

 

Thí nghiệm tin tưởng

Có một thí nghiệm tâm lý khá phổ biến nghiên cứu mức độ đáng tin cậy của mọi người là trò chơi ủy thác, với hai người hoàn toàn ẩn danh. Người đầu tiên được trao cho một số tiền nhỏ, 10 USD chẳng hạn, và được yêu cầu chuyển bao nhiêu tùy ý cho người tham gia kia. Sau đó, số tiền được tăng lên gấp ba lần, và người thứ hai sẽ được quyền quyết định xem sẽ trả lại bao nhiêu cho người thứ nhất.

Thông thường thì sự tin tưởng sẽ được đền đáp: người tham gia đầu tiên chuyển càng nhiều tiền, cơ hội anh ta nhận lại nhiều hơn càng tăng. Tuy nhiên, khi các nhà nghiên cứu xã hội học thêm vào các biến số, ví dụ như cho những người tham gia biết về quốc tịch hay sắc tộc của nhau, thì kết quả trở nên dè dặt hơn: người chơi hầu như tránh chuyển nhiều tiền cho một số nhóm nhất định, ví dụ như người da màu. Hoặc đơn giản là đa số người lần đầu tiên tham gia thí nghiệm chỉ chuyển một nửa số tiền anh ta được phát.

Năm 2017, nhà khoa học người Nhật Bản, Toshio Yamagishi khái quát thí nghiệm này bằng cách chỉ ra sự bất cân xứng thông tin giữa tin tưởng và không tin tưởng. Ông chỉ ra rằng chỉ khi dám tin, chúng ta mới có được thông tin.

Nếu không thử tin tưởng vào một nhóm người mà ta không nghĩ họ tốt đẹp, chúng ta mới xác nhận được thông tin của mình. Nếu sai, ít nhất chúng ta cũng có thông tin, và bài học từ đó. Nhưng nếu không dám tin, tất cả những gì chúng ta còn lại chỉ là định kiến, được xây dựng không phải từ thực nghiệm, mà dựa trên những sắp đặt đánh lừa của quá khứ.

HLV Southgate đã rất quyết đoán khi lựa chọn nhân sự cho ĐT AnhHLV Southgate đã rất quyết đoán khi lựa chọn nhân sự cho ĐT Anh

Trận ra quân vừa rồi, ông Southgate bố trí nhân sự rất lạ lẫm, hầu như trái với dự đoán của đa số. Những người có phong độ cao mùa giải vừa rồi như Ben Chilwell hay Luke Shaw phải ngồi ngoài. Declan Rice và Tyrone Mings là những cái tên kém tiếng khác được tin tưởng. Giữa sân, người cầm chịch là Kalvin Phillips, lần đầu trình làng ở một sân khấu lớn và một năm trước còn đang đá ở Championship.

Phía trên, sự vô duyên của Raheem Sterling là điều đã được dư luận nói đến nhiều, và sau hiệp 1, anh là một trong những cầu thủ chơi đáng thất vọng nhất bên phía đội tuyển Anh. Tam Sư cũng chưa thể hiện được sự gắn kết thành một khối, và cũng mờ nhạt về ý đồ chiến thuật. Tóm lại, cơ sở của sự sắp xếp trong trận gặp Croatia dường như chỉ bằng… niềm tin.

Khi Southgate tin

Nhưng rốt cục thì người chơi “hệ tâm linh” Southgate đã thắng cuộc và những người ông đã đặt niềm tin cơ bản đều không phụ lòng ông thầy. Thậm chí khi xem Kalvin Phillips chơi bóng, chúng ta có lẽ đều phải thừa nhận: Southgate có nhiều thông tin về anh hơn bất kỳ ai nghi ngờ về các quyết định nhân sự của ông.

Cầu thủ của Leeds được chấm điểm cao nhất trong trận thắng Croatia, với tỉ lệ chuyền dài 100%, chuyền bóng đúng địa chỉ 94%, thu hồi bóng 7 lần, nhiều nhất trận và đóng góp một pha kiến tạo. Sau trận, anh được ví von là “Pirlo vùng Yorkshire”. Phía trên Sterling cũng ghi bàn sau một pha di chuyển thông minh. Declan Rice, vốn là một cầu thủ trẻ bị thải khỏi lò Chelsea năm nào, cũng chơi tốt. Phía dưới, Tyrone Mings đá tròn vai, và đáng tin cậy.

Quay trở lại với thí nghiệm về sự tin tưởng. Yamagishi đã đi xa hơn bằng cách cho phép những người tham gia trò ủy thác được phép tương tác với nhau trước khi chuyển tiền cho người kia. Kết quả là sau đó, những người tương tác càng nhiều nhóm đối tượng thì càng sắc sảo hơn trong việc đánh giá xem ai sẽ là người đáng tin cậy, và thường ra những quyết định trực giác tốt hơn.

Hãy nhìn lại quãng thời gian dẫn dắt tuyển Anh của Southgate: hầu hết các quyết định nhân sự của ông, thoạt nhìn qua, đều giống như các màn thử nghiệm. Ông gọi những cầu thủ tưởng như vô danh, và thậm chí trao cơ hội đá chính cho nhiều người rất táo bạo. Đội hình đã đánh bại Croatia thật ra rất nhất quán với phong cách “mạo hiểm” này: gây tranh cãi đến phút chót vì những sự tin tưởng chẳng ai hiểu là đến từ đâu.

Southgate vẫn trụ được đến giờ, với sự quyết đoán này. Không ai biết rằng một ngày nào đó, ông có thể ngã ngựa vì một lựa chọn sai. Nhưng ít nhất, sự dám tương tác này, bản thân nó đã là một quá trình hấp thụ thông tin. Trên sân, trực giác sắc bén chắc chắn tốt hơn nhiều những định kiến.

Giá của niềm tin
Thường thì chúng ta không đủ tin tưởng vì cái giá của sự tin tưởng nhầm lẫn là quá rõ ràng, trong khi lợi ích của nó (học hỏi từ những sai lầm) dễ bị bỏ qua. Khi niềm tin của chúng ta sai, sự thất vọng thường khiến chúng ta giận dữ và tránh việc tin tưởng vào lần tiếp theo. Tuy nhiên, các nghiên cứu xã hội cho thấy rằng số người càng tin tưởng nhiều vào một lĩnh vực nào đó, họ dễ thành chuyên gia các lĩnh vực đó, ví dụ như càng tin vào khoa học, họ càng hiểu biết về khoa học hơn. Cơ chế của sự thay đổi tư duy này nằm ở chỗ: khi tin tưởng, con người dấn thân vào thực nghiệm để khảo sát lại định kiến của mình. Các định kiến thường là sai, cho đến khi được thực tế xác nhận.